Cơ sàn chậu là gì và vì sao chúng yếu đi?

Sàn chậu là một dải cơ trải dài ở đáy khung chậu, từ xương mu ở phía trước đến xương cụt ở phía sau. Nó nâng đỡ bàng quang, ruột và tử cung, đồng thời giúp duy trì khả năng kiểm soát việc tiểu tiện và đại tiện. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), mang thai, sinh con, thừa cân, ho mạn tính và việc phải rặn có thể làm các cơ này yếu đi. Tập bài tập cơ sàn chậu đều đặn giúp các cơ lấy lại sức mạnh.

Sàn chậu là gì?

Sàn chậu là một cấu trúc cơ chuyên biệt nằm bên trong khung xương chậu. Theo North Bristol NHS Trust, các cơ này trải dài từ xương mu ở phía trước cơ thể đến xương cụt và xương cùng ở phía sau. Wye Valley NHS Trust mô tả các cơ này hoạt động như một chiếc võng nâng đỡ, ôm lấy và giữ bàng quang, ruột và tử cung.

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), cơ sàn chậu bao quanh chắc chắn cổ bàng quang và niệu đạo, duy trì cơ chế đóng giúp điều tiết dòng nước tiểu. Theo MedlinePlus, cổng thông tin sức khỏe của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, các lớp cơ này nằm ngay bên dưới tử cung, bàng quang và ruột già, tạo nên sự vững chắc nền tảng cho vùng chậu.

Cơ sàn chậu có chức năng gì?

North Bristol NHS Trust nêu các chức năng sinh lý chính của cơ sàn chậu như sau:

• Duy trì khả năng kiểm soát bàng quang và ruột, giúp bạn giữ được nước tiểu, hơi và phân một cách chắc chắn
• Nâng đỡ bàng quang, ruột và tử cung ở đúng vị trí giải phẫu để phòng tránh sa tạng vùng chậu
• Tăng cảm giác khi quan hệ tình dục và hỗ trợ chức năng cực khoái lành mạnh
• Hỗ trợ trong giai đoạn thứ hai của chuyển dạ và sinh con
• Ổn định các khớp vùng chậu và cột sống thắt lưng cùng với các cơ lõi sâu

Theo NHS, tăng sức mạnh cho các lớp cơ này giúp phòng tránh và chấm dứt tình trạng tiểu không tự chủ khi gắng sức, làm giảm các triệu chứng sa tạng nhẹ và có thể cải thiện đáng kể sự thoải mái cũng như đời sống gần gũi.

Vì sao cơ sàn chậu yếu đi?

Theo NHS và hướng dẫn lâm sàng của North Bristol NHS Trust, nhiều yếu tố chính có thể làm sàn chậu bị giãn, căng hoặc yếu đi:

• Mang thai và sinh con. NHS lưu ý rằng các mô vùng chậu có thể bị giãn hoặc tổn thương khi sinh, nhất là khi sinh thường qua ngả âm đạo. Theo Wye Valley NHS Trust, trọng lượng tăng thêm đáng kể và tác động làm mềm mô của nội tiết tố trong suốt thai kỳ gây áp lực ngày càng tăng lên sàn chậu.
• Thừa cân. NHS giải thích rằng cân nặng cao làm tăng áp lực đè xuống lâu dài lên các mô vùng chậu, dần dần làm giãn các dây chằng và cơ nâng đỡ.
• Táo bón và rặn kéo dài. Thường xuyên phải rặn khi đi ngoài tạo ra những lực đè xuống lặp đi lặp lại, làm yếu nền vùng chậu.
• Ho dai dẳng. Ho mạn tính, thường liên quan đến hút thuốc, hen suyễn hoặc các bệnh hô hấp, khiến sàn chậu phải chịu những đợt tăng áp lực đột ngột lặp đi lặp lại.
• Nâng vật nặng. Nâng vật nặng trong công việc hoặc khi chơi thể thao mà không gồng giữ cơ thể đúng cách sẽ gây căng cơ vùng chậu.
• Tuổi tác và mãn kinh. North Bristol NHS Trust nhấn mạnh việc nồng độ estrogen giảm trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, làm giảm độ đàn hồi của mô và khối lượng cơ.
• Phẫu thuật và các bệnh lý toàn thân. Các cuộc phẫu thuật vùng chậu như cắt tử cung hoặc phẫu thuật tuyến tiền liệt, cũng như các bệnh thần kinh như đa xơ cứng, đột quỵ và đái tháo đường không được kiểm soát, có thể làm suy giảm chức năng thần kinh và cơ vùng chậu.

NHS cũng lưu ý rằng việc nhảy lặp đi lặp lại với cường độ cao và các bài gập bụng mạnh tạo ra lực đè xuống quá lớn lên sàn chậu, điều này có thể làm tình trạng rò rỉ nước tiểu nặng hơn ở những người dễ bị ảnh hưởng.

Điều gì xảy ra khi sàn chậu yếu đi?

North Bristol NHS Trust nhấn mạnh rằng tập luyện cơ sàn chậu đặc biệt quan trọng nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Rỉ vài giọt nước tiểu khi ho, hắt hơi, cười hoặc tập thể dục (tiểu không tự chủ khi gắng sức)
• Khó nhịn hơi trong ruột hoặc khó nhịn xì hơi
• Cảm giác mắc tiểu đột ngột, dữ dội khiến nước tiểu rỉ ra trước khi kịp đến nhà vệ sinh (tiểu không tự chủ do tiểu gấp)
• Đang mang thai hoặc vừa mới sinh con
• Đang bước vào giai đoạn tiền mãn kinh hoặc đã qua thời kỳ mãn kinh

Theo NHS, nếu sau sinh bạn bị rò rỉ nước tiểu hoặc có cảm giác nặng, kéo trì xuống giữa âm đạo và trực tràng, điều đó cho thấy sàn chậu của bạn cần được phục hồi một cách chuyên biệt. NHS liệt kê cảm giác nặng, áp lực hoặc cảm giác có khối phồng bên trong âm đạo là những dấu hiệu cảnh báo thường gặp của sa tạng vùng chậu.

Bạn có thể làm gì để bảo vệ sàn chậu?

NHS và North Bristol NHS Trust khuyến nghị các bước phòng ngừa sau:

• Tập bài tập cơ sàn chậu mỗi ngày. Chúng tôi giải thích toàn bộ trình tự trong bài cách tập bài tập Kegel.
• Phòng táo bón bằng chế độ ăn giàu chất xơ và giữ cơ thể vận động.
• Duy trì cân nặng hợp lý để giảm áp lực trong ổ bụng khi nghỉ.
• Đi khám khi bị ho dai dẳng, và tìm sự hỗ trợ để bỏ thuốc lá nếu bạn hút thuốc.
• Tránh nâng vật nặng khi có thể. Khi buộc phải nâng, hãy gồng và siết cơ sàn chậu trước và trong suốt lúc nâng.
• Tập "mẹo siết trước": chủ động siết cơ sàn chậu ngay trước khi ho, hắt hơi hoặc cười.
• Cân bằng các môn thể thao cường độ cao như chạy bộ với các bài tập cơ lõi nhẹ nhàng như Pilates hoặc bơi chậm.

Sàn chậu

Sàn chậu

Tính năng theo dõi này chưa có trong yuuvii 2.0.1. Bạn có thể đọc các bài viết về chủ đề này tại đây.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

NHS đặc biệt khuyến nghị bạn trao đổi với bác sĩ đa khoa về bất kỳ mức độ tiểu không tự chủ hay đại tiện không tự chủ nào, và nhấn mạnh rằng đây là những vấn đề phổ biến và có thể điều trị được. NHS khuyên bạn đặt lịch khám nếu nhận thấy:

• Một khối u, chỗ phồng hoặc sưng rõ rệt bên trong hoặc lòi ra khỏi âm đạo
• Cảm giác nặng, kéo trì xuống hoặc đau tức dai dẳng ở bụng dưới hoặc vùng chậu
• Khó chịu, tê hoặc đau khi quan hệ tình dục
• Cảm giác bàng quang không bao giờ được làm rỗng hoàn toàn, hoặc khó đi ngoài

Theo NHS, bạn có thể hỏi ý kiến nhân viên y tế vào bất kỳ lúc nào sau sinh nếu các triệu chứng vùng chậu khiến bạn lo lắng, và buổi khám sau sinh vào tuần thứ 6 đến 8 là thời điểm lý tưởng để trao đổi về quá trình hồi phục. North Bristol NHS Trust khuyên bạn đề nghị được giới thiệu đến chuyên viên vật lý trị liệu chuyên về sức khỏe vùng chậu nếu bạn khó tìm đúng nhóm cơ hoặc triệu chứng không cải thiện. Nếu bạn nghi ngờ có tình huống cấp cứu, hãy gọi số điện thoại khẩn cấp tại địa phương của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để tăng sức mạnh cho cơ sàn chậu?

Theo NHS, cơ sàn chậu được tăng sức mạnh qua các bài tập Kegel có mục tiêu, gồm các chu kỳ co và thả lỏng có cấu trúc. Một chương trình hiệu quả kết hợp những lần co ngắn, nhanh với những lần giữ lâu hơn để tăng sức bền. Chuyên viên vật lý trị liệu hoặc nữ hộ sinh có thể điều chỉnh số lần lặp lại theo sức cơ ban đầu của bạn.

Sau sinh bao lâu thì có thể tập Kegel?

Theo Wye Valley NHS Trust, bạn có thể bắt đầu lại các bài tập cơ sàn chậu nhẹ nhàng ngay khi cảm thấy thoải mái sau sinh. Somerset NHS Foundation Trust lưu ý rằng nếu bạn được đặt ống thông tiểu khi sinh, bạn nên đợi đến khi ống thông được rút ra rồi mới bắt đầu tập co cơ.

Nguồn

• North Bristol NHS Trust: Bài tập cơ sàn chậu cho nữ
• NHS: Tiểu không tự chủ, nguyên nhân
• NHS: Tiểu không tự chủ, điều trị không phẫu thuật
• NHS: 10 cách ngăn rò rỉ nước tiểu
• NHS: Sa tạng vùng chậu
• NHS: Cơ thể bạn sau khi sinh
• NHS: Tiểu không tự chủ
• MedlinePlus: Bài tập Kegel, tự chăm sóc
• Wye Valley NHS Trust: Sức khỏe cơ sàn chậu
• Somerset NHS Foundation Trust: Bài tập cơ sàn chậu