NHS'e göre çoğu insan ara sıra kendini düşük, stresli ya da öfkeli hisseder. Ruh halini etkileyen şeyler arasında stres, yetersiz uyku, regl öncesi dönem, menopoza geçiş ve büyük yaşam olayları var. Düşünceler ve duygular da birbirini besler. NHS'e göre bazen ortada belirgin bir neden de olmaz. Değişimler gündelik hayatını etkiliyorsa bir hekime görün.
Ruh hali neden değişir?
İngiltere'nin ulusal sağlık servisi NHS'in Every Mind Matters sitesine göre düşünme, hissetme ve davranma biçimimiz birbirine bağlıdır. Bir düşünce nasıl hissettiğini, nasıl hissettiğin de ne yaptığını etkileyebilir.
Sitenin verdiği örnek şöyle: "Kimse benimle vakit geçirmek istemiyor" diye düşünürsün. Bu düşünce seni kaygılı, üzgün, yalnız ya da öfkeli hissettirir. Bu duygularla arkadaşlarının mesajlarına cevap vermeyi bırakırsın. Yalnızlık arttıkça düşünce daha da doğruymuş gibi gelir. NHS buna kısır döngü der.
Bunun yanında bedeninde ve hayatında olan pek çok şey de ruh halini etkileyebilir. Aşağıdaki tablo kaynakların saydığı başlıca nedenleri bir araya getirir.
Değişken ruh hali neden olur?
| Neden | Kaynağın söylediği |
|---|---|
| Stres | NHS'e göre stres insanı sinirli ve hırçın yapabilir, uykuyu ve iştahı değiştirebilir. Stres çoğu zaman bir şeyin kontrolünü kaybetme hissiyle ilgilidir. |
| Yetersiz uyku | ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin MedlinePlus sitesine göre uyku ruh halini etkiler. İyi uyumayan biri daha kolay sinirlenip öfkelenebilir. |
| Yorgunluk | Every Mind Matters'a göre düşük ruh hali insanı yorar, yorgunluk da ruh halini kötü etkileyebilir. |
| Regl öncesi dönem | NHS, ruh hali dalgalanmalarını, sinirliliği ve kaygıyı regl öncesi sendromun (PMS) en yaygın belirtileri arasında sayar. |
| Menopoza geçiş | NHS'e göre perimenopoz ve menopozda ruh hali dalgalanmaları ve düşük ruh hali görülebilir. Uyku sorunları ve yorgunluk bunları ağırlaştırabilir. |
| Gebelik | NHS'e göre gebelik stresli bir dönem olabilir ve ruh sağlığını etkileyebilir. |
| Yaşam olayları | NHS iş, aile, para ve sağlık sorunlarını ve kayıpları ruh halini düşürebilecek şeyler arasında sayar. Ev almak, bebek sahibi olmak gibi büyük olaylar da buna dahildir. |
| Alkol ve kafein | ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH), kafein ve alkolün ruh haline etkisine dikkat etmeyi önerir. NHS de alkol, sigara ve uyuşturucunun ruh sağlığını kötüleştirebileceğini söyler. |
Regl öncesi ruh hali değişimleri
NHS'e göre regl öncesi sendromda (PMS) ruh hali dalgalanmaları, sinirlilik, kaygı ve duygusallık sık görülür. Yorgunluk ve uyku sorunu da eşlik edebilir. Belirtiler kişiden kişiye ve aydan aya değişebilir. NHS, PMS'in nedeninin tam bilinmediğini söyler. Döngü boyunca hormon düzeylerindeki değişimlerle ilgili olabilir.
Az sayıda kadında bu belirtiler çok daha yoğun yaşanır ve gündelik hayatı çok daha fazla etkiler. NHS buna premenstrüel disforik bozukluk (PMDD) der. Ayrıntısı regl öncesi belirtiler yazısında.
Ani ruh hali değişimleri neden olur?
NHS'e göre insanın farklı hissetmesinin ya da davranmasının nedeninin stres olduğunu fark etmek her zaman kolay değildir. Öfke sayfasında da çok sorunla ya da stresle uğraşırken öfkeyi kontrol etmenin zorlaşabileceğini yazar. NHS'e göre stresine neyin yol açtığını biliyorsan onu yönetmenin yolunu bulmak daha kolay olabilir. Ruh halini uyku, stres ve regl günleriyle yan yana görmek bunun bir yolu.
Ruh hali
Günde bir kayıt: ruh halin, altındaki duygular ve istersen bir not.
Günlük, ruh hali, döngü ve takip kayıtların, kaydedilen adım sayıları dahil, cihazında saklanır. Hesap yedeği hizmeti kullanılabilir durumdayken oturumun açıksa uygulama, kayıtlarını geri yüklemek ve birleştirmek için sunucularımıza şifreli bir kopya da gönderir.
Ruh hali günlüğü
Günde bir kayıt: ruh halin, altındaki duygular ve istersen bir not.
YakındaAndroid
Telefonunun kamerasıyla tara, App Store'da açılsın.Ne zaman hekime gitmelisin?
NHS şu durumlarda bir hekime görünmeni önerir. Türkiye'de aile hekimine başvurabilirsin:
- ruh halin 2 haftadan uzun süredir düşükse
- düşük ruh hali ya da stresle başa çıkmakta zorlanıyorsan
- kendi denediklerin işe yaramıyorsa
- regl öncesi belirtilerin gündelik hayatını etkiliyorsa ya da yaşam tarzı değişiklikleri işe yaramadıysa
- menopoz ya da perimenopoz belirtilerin olduğunu düşünüyor ve seçeneklerini öğrenmek istiyorsan
NHS, regl öncesi belirtiler için en az iki döngü boyunca bir belirti günlüğü tutup hekime götürmeyi önerir. Nasıl tutulacağını duygu günlüğü nasıl tutulur yazısında anlattık.
Kendine zarar vermeyi düşünüyorsan ya da hayatın yaşamaya değmediğini hissediyorsan bunu birine anlat. NHS'e göre acil destek hemen ulaşılabilir. Birinin hayatı tehlikedeyse ya da kendini güvende tutamayacağını hissediyorsan Türkiye'de 112'yi ara.
Günde bir kayıt: ruh halin, altındaki duygular ve istersen bir not.
Günlük, ruh hali, döngü ve takip kayıtların, kaydedilen adım sayıları dahil, cihazında saklanır. Hesap yedeği hizmeti kullanılabilir durumdayken oturumun açıksa uygulama, kayıtlarını geri yüklemek ve birleştirmek için sunucularımıza şifreli bir kopya da gönderir.
Sık sorulanlar
Ruh hali nasıl düzeltilir?
NHS'e göre düşük ruh hali çoğu zaman birkaç gün ya da hafta içinde düzelir ve küçük değişiklikler genellikle işe yarar. Önerilen adımları ruh hali nasıl düzeltilir yazısında topladık.
Hamilelikte ruh hali nasıl olur?
NHS'e göre gebelik stresli bir dönem olabilir ve ruh sağlığını etkileyebilir. NHS, nasıl hissettiğini ebene ya da hekimine açıkça anlatmanı önerir. Ruh sağlığın seni endişelendiriyorsa doğum ekibine ya da hekimine danış.
Kaynaklar
- NHS Every Mind Matters: Self-help CBT techniques
- NHS Every Mind Matters: Reframing unhelpful thoughts
- NHS: Stress
- NHS: Anger
- MedlinePlus: How to Improve Mental Health
- NHS Every Mind Matters: Low mood and depression
- NHS: PMS (premenstrual syndrome)
- NHS: Symptoms of menopause and perimenopause
- NHS: Mental health in pregnancy
- NHS: Low mood, sadness and depression
- NIMH: Caring for Your Mental Health
- NHS: Where to get urgent help for mental health
Ruh hali günlüğü
Günde bir kayıt: ruh halin, altındaki duygular ve istersen bir not.
YakındaAndroidTelefonunun kamerasıyla tara, App Store'da açılsın.
